← Powrót do zasobówTworzywa sztuczne

Definicja tworzyw sztucznych

Termin „tworzywo sztuczne” odnosi się do szerokiej gamy związków syntetycznych lub półsyntetycznych powstających w wyniku reakcji polimeryzacji lub kondensacji. Tworzywa sztuczne powstałe w wyniku tych reakcji są plastyczne i można je formować lub wytłaczać w postaci przedmiotów lub folii, a także wykorzystywać do produkcji innych wyrobów, takich jak powłoki i kleje. Słowo „tworzywo sztuczne” pochodzi od greckiego słowa „plastikos”, oznaczającego „nadające się do formowania lub kształtowania”, i jest używane jako rzeczownik określający te materiały syntetyczne od 1884 roku.

Obecnie termin ten jest używany w różnorodnych znaczeniach; może odnosić się do materiałów składających się z różnych polimerów syntetycznych, takich jakpolietylen, PVClubnylon. W innych przypadkach termin ten może również odnosić się do żywic syntetycznych otrzymywanych w drodze polimeryzacji mniejszych cząsteczek, takich jak fenole, aldehydy czy aminy; żywice te są często wykorzystywane w procesach formowania i odlewania.

Definicja tworzyw termoutwardzalnych

Tworzywo termoutwardzalne to polimer, który początkowo występuje w postaci miękkiej substancji stałej, lepkiej cieczy (prepolimeru) lub żywicy, a następnie ulega nieodwracalnemu utwardzeniu w procesie utwardzania. Utwardzanie polega na podgrzaniu materiału (zazwyczaj powyżej 200 °C) bez jego topienia. Po utwardzeniu tworzyw tych nie da się stopić ani przywrócić do pierwotnej postaci – można je jedynie spalić lub rozdrobnić. Ponieważ utwardzanie wiąże się z tworzeniem wiązań krzyżowych między łańcuchami tworzącymi szkielet polimeru, tworzywa termoutwardzalne są czasami nazywane polimerami usieciowanymi.

Trzy główne rodzaje tworzyw termoutwardzalnych to:

  • Żywice fenolowe, powstałe w wyniku reakcji fenolu z formaldehydem. Były to pierwsze dostępne na rynku tworzywa termoutwardzalne i do dziś znajdują szerokie zastosowanie m.in. w takich dziedzinach jakelektrycznyizolacja, elementy formowane i powłoki.
  • Nienasycone żywice poliestrowe, powstające w wyniku reakcji między nienasyconymi kwasami dikarboksylowymi (zazwyczaj kwasem maleinowym) a alkoholami dwuwodorotlenowymi (zazwyczaj glikolem etylenowym). Żywice te są powszechnie stosowane w wyrobach z tworzyw sztucznych wzmocnionych włóknem szklanym (FRP).
  • Żywice epoksydowe, oparte na reakcji między epoksydami (zwanymi również oksiranami) a środkami utwardzającymi, takimi jak aminy lub kwasy. Żywice epoksydowe są bardzo wszechstronne i znajdują zastosowanie w wielu różnychaplikacjew tym kleje, powłoki i materiały kompozytowe.

Czym jest polimer?

Polimer to związek chemiczny składający się z dużych cząsteczek, zbudowanych z powtarzających się jednostek strukturalnych; jednostki te są zazwyczaj połączone wiązaniami kowalencyjnymi. Polimery występują w szerokiej gamie produktów, w tym w tworzywach sztucznych, kauczukach, klejach i tekstyliach.

Termin „polimer” pochodzi od greckich słów πολύς („polus”, oznaczającego „wiele”) oraz μέρος („meros”, oznaczającego „część”). Najprostsze polimery to liniowe łańcuchy monomerów; monomery to pojedyncze cząsteczki, które łączą się ze sobą w określonej kolejności, tworząc łańcuchy polimerowe. Jednak z monomerów posiadających więcej niż jedną grupę funkcyjną mogą powstawać bardziej złożone polimery, tworząc polimery rozgałęzione lub polimery usieciowane.

Polimery mogą być naturalne lub syntetyczne. Do polimerów naturalnych zaliczają się białka, kwasy nukleinowe orazceluloza. Polimery syntetyczne wytwarza się z monomerów pochodzenia ropopochodnego, takich jak etylen i propylen.

Polimery charakteryzują się szerokim zakresem właściwości, które zależą od ich struktury molekularnej. Na przykład wytrzymałość i elastyczność włókien takich jak kevlar i nylon wynikają z ich długołańcuchowej struktury, natomiast giętkość gumy wynika z jej struktury usieciowanej.